مکانیسم اثر داروهای ضد روان پریشی

این داروها به منظور مدیریت و کنترل رفتارهای جنون آمیز در افراد تجویز می شوند. از دیگر نام‌هایی که برای داروهای ضد روان پریشی استفاده می‌شود، می‌توان به داروهای نورولپتیک و همچنین آنتی سایکوتیک‌ها نیز اشاره کرد. این قبیل داروها برای درمان بیماران مبتلا  به  اسکیزوفرنی، اختلالات هذیانی، اختلال دو قطبی، افسردگی همراه با روان پریشی، شیدایی (مانیا)، و روان پریشی‌های حاصل از مصرف مواد یا بیماری‌های دیگر استفاده می‌شود.

فعالیت داروهای ضد روان‌پریشی به واسطه‌ی مداخله در فعالیت شیمیایی نوروترانسمیترها در مغز، از جمله سروتونین، دوپامین، استیل کولین و نورآدرنالین صورت می‌گیرد. دوپامین اصلی‌ترین انتقال دهنده‌ی عصبی است که تحت تاثیر این داروها قرار می‌گیرد و در پی تاثیر دارو بر روند فعالیت دوپامین، علائم بیماری فروکش خواهد کرد.

طبقه بندی این داروها براساس زمان ساخت آنها می‌باشد. از این رو به دو دسته‌ی کلی نسل اول و نسل دوم آنتی سایکوتیک‌ها تقسیم بندی می‌شوند. به داروهای ضد روان پریشی نسل اول که قدیمی‌ترین دسته است، آنتی سایکوتیک‌های تیپیک نیز می‌گویند؛ و داروهای ضد روان پریشی نسل دوم که جدیدتر می‌باشند را آنتی سایکوتیک‌های آتیپیک می‌نامند.

  • مکانیسم داروهای ضد روان پریشی نسل اول:

داروهای این گروه دارای مکانیسم عمل مشابهی می‌باشند. به همین علت تنها به بیان مثال‌هایی بسنده می‌کنیم که دارای تفاوت‌های اختصاصی هستند.

  1. هالوپریدول: این دارو با نام آیوپاک ۴-[۴-(۴-کلروفنیل)-۴-هیدروکسی-۱-پیپریدیل]-۱-(۴-فلوئوروفنیل)-بوتان-۱-اُن و نام تجاری Haldol به فروش می‌رسد. تجویز این دارو به صورت oral، IM و IV است. این دارو در کبد متابولیزه شده و در نهایت از طریق مایع صفراوی و کلیه‌ها دفع می‌شود. هالوپریدول گیرنده‌های ۲D دوپامینی را مسدود کرده و سبب درمان علائم بیماری می‌شود. همچنین می‌تواند تا حدودی گیرنده‌های α-آدرنرژیک و گیرنده‌های موسکارینی را نیز مسدود کند که اندکی موجب کاهش فشار خون و به مقدار زیادی سبب ایجاد اثرات اکستراپیرامیدال می‌شود.
  2. دروپریدول: نام آیوپاک این دارو ۳-[۱-[۴-(۴-فلوئوروفنیل)-۴-اُکسوبوتیل۳،۶-دی‌هیدرو-۲H-پیریدین-۴-ایل]-۱H-بنز ایمیدازول-۲-اُن است که به صورت IM و IV مصرف می‌شود. محل متابولیزه شدن این دارو، کبد است. دروپریدول با اثر آنتاگونیستی خود بر روی گیرنده‌های ۲D دوپامینرژیک در مناطق زیر قشری سیستم عصبی مرکزی، سبب ایجاد آرامش و از بین بردن تهوع می‌شود.
  3. کلرپرومازین: این دارو با نام آیوپاک ۴-کلرو-N-(پروپیل‌کرباموایل)بنزن‌سولفونامید و نام تجاری Diabinese شناخته می‌شود. کلرپرومازین به صورت oral تجویز می‌گردد. این دارو از طریق لوله‌های ترشحی بازجذب می‌شود و از طریق گلومرول‌ها دفع می‌گردد. اثر درمانی این دارو از طریق آنتاگونیزه کردن رسپتورهای ۲D دوپامینرژیکِ مسیر مزوکورتیکال و مزولیمبیک در سیستم عصبی مرکزی ایجاد می‌گردد. به علت اینکه گیرنده‌های سروتونینی، هیستامینی، موسکارینی و α-آدرنرژیک نیز تحت تاثیر این دارو قرار می‌گیرند، بیمار دچار انزوای اجتماعی و ناتوانی در بروز احساسات خود می‌شود.
  4. فلوفنازین: نام آیوپاک این دارو، ۲-[۴-[۳-[۲-(تری‌فلوئورو متیل)-۱۰H-فنوتیازین-۱۰-ایل]پروپیل]پروپیل]پیپرازین-۱-ایل]اتانول می‌باشد. این دارو به صورت oral و IM تجویز می‌شود. در کبد متابولیزه می‌گردد و از طریق صفرا و مدفوع از بدن خارج می‌شود. این دارو سبب مهار گیرنده‌های دوپامینرژیک، α-آدرنرژیک، موسکارینی و گیرنده‌های سیستم مزوکورتیکال و مزولیمبیک می‌شود.
  5. تری فلوپرازین: این دارو با نام آیوپاک ۱۰-[۳-(۴-متیل پیپرازین-۱-ایل)پروپیل]-۲-(تری‌فلوئورو‌متیل)-۱۰H-فنوتیازین شناخته می‌شود. به صورت oral و IM تجویز می‌شود و در کبد متابولیزه می‌گردد. این دارو با مسدود کردن گیرنده‌های آدرنرژیک و دوپامینرژیک( ۱D و ۲D) در مسیرهای مزولیمبیک و مزوکورتیکال سبب کاهش توهم، تفکر و گفتار آشفته و همچنین هذیان در بیماری اسکیزوفرنی می‌شود، اما انزوای اجتماعی، افسردگی و ناتوانی در بروز احساسات را تشدید می‌کند.
  6. پرومتازین: نام آیوپاک این دارو، (RS)-N،N-دی‌متیل-۱-(۱۰H-فنوتیازین-۱۰-ایل)پروپان-۲-آمین است و با نام تجاری Phenergan و برخی اسامی دیگر به بازار عرضه می‌شود. این دارو از طریق دهان، رکتوم، IV و IM مورد استفاده قرار می‌گیرد. در کبد متابولیزه و از طریق صفرا و کلیه‌ها دفع می‌شود. این دارو سبب بلوکه کردن گیرنده‌های هیستامینی، موسکارینی، دوپامینی(۲D)، سروتونینی(HT-5) و α۱-آدرنرژیک می‌شود.
  7. تیوتیکسین: نام آیوپاک این دارو (۹Z)-N،N-دی‌متیل-۹-[۳-(۴-متیل‌پیپرازین-۱-ایل)پروپیلیدن]-۹H-تی‌اُگزانتن-۲-سولفونامید می‌باشد و با نام تجاری Navane شناخته می‌شود. نحوه‌ی اثر این دارو بر گیرنده‌های دوپامینرژیک در شکل زیر آورده شده است.
  • مکانیسم داروهای ضد روان پریشی نسل دوم:

داروهایی که در این گروه قرار دارند، دارای مکانیسم عمل مشابهی می‌باشند. به همین علت به بیان یک نمونه از این گروه می‌پردازیم. کلوزاپین یکی از اعضای این گروه می‌باشد که با نام آیوپاک ۸-کلرو-۱۱-(۴-متیل‌پیپرازین-۱-ایل)-۵H-دی‌بنزو[b،e][1،۴]دیازپین و نام تجاری Clozaril شناخته می‌شود. به صورت Oral مصرف می‌شود؛ توسط ایزو آنزیم CYP کبدی متابولیزه شده و سرانجام از طریق صفرا و کلیه دفع می‌گردد. این دارو سبب مهار گیرنده‌های سروتونرژیک، دوپامینرژیک(۴D)، کولینرژیک، آدرنرژیک و هیستامینی شده و به این طریق سبب درمان اختلالات روان پریشی می‌شود.

اپلیکشین مشاوره پزشکی طبیبجو

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Fill out this field
Fill out this field
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.
You need to agree with the terms to proceed

فهرست
Call Now Button
× پشتیبانی در واتساپ